Muhasebe standartları, bir işletmenin finansal durumunun ve faaliyet sonuçlarının hangi ölçüm, sunum ve açıklama kurallarına göre raporlanacağını belirler. Türkiye'de bu standartları belirleme yetkisi, 660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kurulan Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu'na aittir.
Yetki ve dayanak
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, ticari defterlerin tutulmasında ve finansal tabloların düzenlenmesinde Kurum tarafından yayımlanan standartlara uyulmasını öngörür. Kurum, standart metinlerini ve bunların uygulama kapsamını Resmî Gazete'de duyurur. Kapsam belirlemeleri dönemsel olarak güncellendiğinden, her hesap dönemi için yürürlükteki metin esas alınır.
Standartlar kayıt tekniğini değil; varlık, yükümlülük, gelir ve giderlerin tanımlanmasını, ölçülmesini ve tablolarda gösterilmesini konu alır. Bu nedenle bir standart setinin uygulanması, mevcut hesap planının terk edilmesi anlamına gelmez.
Standart setleri arasındaki ayrım
- TMS/TFRS: uluslararası finansal raporlama standartlarıyla uyumlu set; esas olarak kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar ile isteğe bağlı uygulayıcılar tarafından kullanılır.
- BOBİ FRS: bağımsız denetime tabi olmakla birlikte TFRS uygulama zorunluluğu bulunmayan işletmeler için hazırlanmış, tek metinden oluşan set.
- KÜMİ FRS: bağımsız denetim kapsamı dışında kalan küçük ve mikro işletmeler için öngörülen, ölçüm ve açıklama yükü sınırlı tutulmuş set.
Hangi işletmenin hangi seti uygulayacağı; bağımsız denetime tabi olma durumuna, faaliyet alanına ve Kurum kararlarıyla belirlenen ölçütlere göre değişir. Bu ölçütler yürürlükteki mevzuattan izlenir. Kapsam dışında kalan bir işletmenin isteğe bağlı olarak üst bir seti uygulaması mümkündür; tercihin sonraki dönemlerde tutarlı biçimde sürdürülmesi beklenir.
Kayıt düzeni ile raporlama standardı aynı şey değildir
Günlük kayıtlar 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve Tek Düzen Hesap Planı çerçevesinde tutulur; standart seti ise bu kayıtlardan üretilen finansal tabloların ölçüm, sunum ve dipnot kurallarını belirler. Amortisman, karşılıklar, finansal araçlar ve kiralamalar gibi başlıklarda iki çerçeve arasında doğan değerleme farkları, raporlama aşamasında düzeltme kayıtlarıyla giderilir. Vergi matrahı ise Vergi Usul Kanunu ve ilgili vergi kanunlarına göre hesaplanmaya devam eder.
Uygulamada dikkate alınan hususlar
Set belirlenirken işletmenin denetim kapsamı, ortaklık yapısı ve faaliyet alanı birlikte değerlendirilir. Set değişikliği söz konusu olduğunda geçiş dönemi düzeltmeleri, karşılaştırmalı tabloların yeniden düzenlenmesi ve genişleyen dipnot yükümlülükleri ayrıca dikkate alınır.
Seçilen setin gerektirdiği dipnot ve karşılaştırmalı bilgilerin dönem içinde toplanabilecek biçimde planlanması belirleyicidir. Ölçüm farklarının izlendiği yardımcı kayıtlar tutulmadığında, dönem sonunda tabloların standarda uygun hâle getirilmesi güçleşir.