Sermaye piyasası mevzuatı; sermaye piyasası araçlarının ihracını, halka arzını ve borsada işlem görmesini, bu araçları ihraç eden ortaklıklar ile piyasada faaliyet gösteren kuruluşların tabi olduğu kuralları düzenler. Çerçeveyi 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile Sermaye Piyasası Kurulu'nun ikincil düzenlemeleri oluşturur; kapsam belirli kuruluş türleriyle sınırlı tutulduğundan bu mevzuat, işletmelerin büyük bölümünü doğrudan ilgilendirmez.
Kapsam
Düzenlemelerin muhatabı; halka açık ortaklıklar, ihraççılar, yatırım kuruluşları, portföy yönetim şirketleri, kolektif yatırım kuruluşları ile borsa ve diğer piyasa altyapı kuruluşlarıdır. Kurul'un düzenlemeleri Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğlerle yürürlüğe girer; ilke kararları ve kapsam belirlemeleri dönemsel olarak güncellendiğinden yürürlükteki metinden izlenir.
Kanun, araçların ihracının yanı sıra bu araçlara ilişkin işlemleri, piyasa bozucu eylemleri ve yatırımcının korunmasına yönelik tedbirleri de düzenler. Kurul'un izin, tedbir ve idari yaptırım yetkileri aynı Kanun'da tanımlanmıştır.
Raporlama ve bağımsız denetim
Halka açık ortaklıklar finansal tablolarını, Kurul'un finansal raporlamaya ilişkin düzenlemeleri çerçevesinde, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yayımlanan Türkiye Finansal Raporlama Standartları'na göre hazırlar. Tablolar, mevzuatta öngörülen dönemlerde Kamuyu Aydınlatma Platformu üzerinden kamuya açıklanır ve öngörülen kapsamda bağımsız denetimden geçirilir. Denetimi yürüten kuruluşun hem Kurum tarafından yetkilendirilmiş olması hem de Kurul'un ilgili listesinde yer alması aranır; bu denetim, 3568 sayılı Kanun kapsamındaki muhasebe ve müşavirlik faaliyetinden ayrı bir yetkiye dayanır.
Çoğu işletme için doğrudan uygulanmaz
Payları halka arz edilmemiş, sermaye piyasası aracı ihraç etmemiş ve piyasada faaliyet izni bulunmayan bir limited ya da anonim şirket, sermaye piyasası mevzuatının muhatabı değildir. Bu işletmelerde defter ve belge düzeni 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'na göre yürütülür; bağımsız denetime tabi olup olmama ise ayrı bir mevzuata göre belirlenir.
Anonim şirket olmak tek başına sermaye piyasası mevzuatına tabi olmayı gerektirmez. Belirleyici olan, pay veya borçlanma aracının halka arz edilip edilmediği ile pay sahibi sayısı bakımından mevzuatta öngörülen hâllerin gerçekleşip gerçekleşmediğidir.
Muhasebe uygulamasına değdiği noktalar
Mevzuatın yorumu Kurul düzenlemelerine bırakılır; muhasebe tarafındaki karşılığı sınırlı sayıda başlıkta ortaya çıkar:
- Halka açılma hazırlığı yürüten şirketlerde geçmiş dönem tablolarının ilgili standart setine göre yeniden düzenlenmesi ihtiyacı.
- Halka açık bir gruba bağlı iştirak ve bağlı ortaklıklarda konsolidasyon için istenen raporlama paketleri.
- Kitle fonlaması veya girişim sermayesi yoluyla kaynak sağlanan şirketlerde, ilgili tebliğlerin öngördüğü bilgi ve belge düzeni.