İş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür ve kanun yolları izlendiğinde Yargıtay'ın ilgili hukuk daireleri tarafından incelenir. Bu bölümde iş hukuku içtihadının, işverenin kayıt ve bordro düzeni bakımından ne anlama geldiği ele alınır.
Yargıtay'ın iş uyuşmazlıklarındaki yeri
4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı Kanun'un yürürlükte kalan 14'üncü maddesinin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nda dava şartı olarak düzenlenen arabuluculuk aşamasından sonra yargıya taşınır. Yargıtay'ın hukuk daireleri, 6100 sayılı HMK'da düzenlenen temyiz incelemesinde kararın hukuka uygunluğunu denetler.
Uyuşmazlıkların konusu çoğunlukla kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin alacağı ile feshin geçerliliğidir. Bu başlıkların tamamı, işverenin tuttuğu kayıtlarla ve 5510 sayılı Kanun kapsamında yapılan bildirimlerle doğrudan ilgilidir.
Fesih içtihadının kayıt düzenine etkisi
İspat yükünün dağılımı ileri sürülen iddiaya göre değişir; ödemenin yapıldığının ispatı işverene ait olduğundan, işyerinde tutulan yazılı kayıtların hangi ölçüde delil sayıldığı özlük dosyası ve bordro düzenini doğrudan etkiler.
- Ücretin ve eklerinin bordroda gerçek tutarıyla gösterilmesi.
- Fazla çalışma, hafta tatili ve yıllık izin kayıtlarının imzalı biçimde saklanması.
- Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve gerekçenin somut olarak belirtilmesi.
- Ödemelerin banka kanalıyla ve niteliği belirtilerek yapılması.
- 5510 sayılı Kanun kapsamındaki işe giriş ve işten ayrılış bildirimlerinin fiilî duruma uygun olması.
İşe iade taleplerinde başvuru ve dava süreleri 4857 sayılı Kanun'da ayrıca düzenlendiğinden, fesih tarihine ilişkin kayıtların net tutulması önem taşır; bildirim tarihi ile işten ayrılış bildirgesindeki tarihin örtüşmemesi başlı başına uyuşmazlık kaynağı olabilir.
Kararların bağlayıcılığı
Bir daire kararı kural olarak yalnızca o dosyanın taraflarını bağlar; benzer bir uyuşmazlıkta aynı sonucun doğacağı ileri sürülemez. Buna karşılık içtihadı birleştirme kararları, konusu bakımından bağlayıcı niteliktedir.
Kararlar okunurken tarihi, dayandığı mevzuat hükmü ve olayın özellikleri birlikte değerlendirilir. Yürürlükteki mevzuatta yapılan değişiklikler, eski tarihli kararların uygulanabilirliğini etkileyebilir.
Kayıt düzeni bakımından ilgisi
Uyuşmazlığın takibi ve mahkemede temsil avukatlık mesleğine ilişkin mevzuat çerçevesinde yürütülür. Muhasebe ve bordro düzeni bakımından ilgi; tazminat hesaplarına esas alınan ücret, süre ve ek ödeme bilgilerinin kayıtlardan doğru biçimde çıkarılması ile bildirim, prim ve muhtasar kayıtlarının bu bilgilerle tutarlı olmasıdır.